ÇİFTLİKTEN SOFRAYA GÜVENLİ HAYVANSAL GIDA ÜRETİM - TÜKETİM SİSTEMİNDE VETERİNER HEKİMLERİN ROLÜ

ÇİFTLİKTEN SOFRAYA GÜVENLİ HAYVANSAL GIDA ÜRETİM - TÜKETİM SİSTEMİNDE VETERİNER HEKİMLERİN ROLÜ

Tarih 09 ?ubat 2009, 16:02 Editör

ÇİFTLİKTEN SOFRAYA GÜVENLİ HAYVANSAL GIDA ÜRETİM - TÜKETİM SİSTEMİNDE VETERİNER HEKİMLERİN ROLÜ


Dr. Erdoğan şAHİN¹, Doç Dr Mustafa ATASEVER², Doç Dr Ahmet GÜNER³
¹Koruma Kontrol Genel Müdürlüğü - ²Atatürk Üniversitesi Veteriner Fakültesi - ³Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi

Bilindiği gibi gıda ve beslenme insanlığın temel ihtiyacıdır. Ancak tüketime sunulan gıdalarında sağlık açısından da güvenli olması gerekir. Sağlıklı hayvansal gıdalar üretmenin ön koşulu sağlıklı hammadde sağlanmasıdır. Sağlıklı hammadde üretmenin başlıca şartı; et, süt ve yumurta gibi başlıca hayvansal ürünlerin, modern teknolojiye sahip işletmelerde sağlıklı koşullarda yetiştirilen ve düzenli bir şekilde veteriner hekim kontrolünde olan sağlıklı hayvanlardan elde edilmesidir. Sağlıklı hammadde üretmenin bir başka şartı da; etin asgari teknik ve hijyenik koşullara sahip mezbahalarda tekniğine uygun olarak yapılan kesimlerden, sütün modern teknolojiye sahip işletmelerde yapılan hijyenik sağımlardan, yumurtanın modern teknolojiye sahip işletmelerde gerçekleştirilen üretimden sağlanmış olmasıdır. FAO/WHO Gıda Kodeksi Komisyonu besin hijyenini; besin maddelerinin insan sağlığına zararsız ve güvenilir olması için onların üretim, işleme, muhafaza ve dağıtım aşamalarında gerekli hazırlığın yapılması ve önlemlerin alınması şeklinde 1968 yılında tanımlamıştır. Besin maddeleri, FAO/WHO Gıda Kodeksi Komisyonu tarafından yapılan tanımdaki gibi, sağlıklı hammaddeden modern ve hijyenik ortamlarda üretilip, uygun taşıma, depolama ve tüketime sunma aşamaları geçirmedikçe insan sağlığını tehdit edebilecek çok çeşitli etkenlere maruz kalabilmektedir. Bu nedenle toplumları en fazla meşgul eden sorunlardan birisi, hatta en önemlisi gıda güvenliği ve halk sağlığı konularıdır. Bu kapsamda Veteriner Halk Sağlığı (VHS) hizmetleri gerek Avrupa Birliği ülkelerinde gerekse diğer gelişmiş ülkelerde üzerinde önemle durulan bir alan olup, ilgili mevzuatları içerisinde de en önemli kısmı oluşturmaktadır.

Veteriner Halk Sağlığı bünyesinde ise "gıda güvenliği" en önemli konu başlıklarından birisidir. Son yıllarda yerleşmiş bir deyim olarak "Çiftlikten Sofraya Gıda Güvenliği" uygulamaları kapsamında veteriner hizmetleri ve diğer ilgili meslek uygulamaları bir arada, multidisipliner bir görev paylaşımı içerisinde olmak zorundadır.

 Günümüzde insan sağlığı, hayvan sağlığı ve hayvansal üretim çok sıkı bir ilişki içindedir. İnsan, hayvan popülâsyonu ve oluşturdukları çevre üçgeninde; Zoonoz olarak bilinen birçok hastalık hayvanlardan insanlara geçebilmekte halk sağlığı sorunları da ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Veteriner Hekimlik, bu kapsamda halk sağlığının korunması ve iyileştirilmesine yönelik hizmetlerde önemli rol oynamaktadır ve gelecekte de bu rolü artarak devam edecektir.

Çağımızda hayvanlardan veya bunlardan elde edilen hayvansal ürünlerden kaynaklanan patojenlere bağlı olarak Süt ve süt ürünleri ile bakteriyel (örn., antraks, bruselloz, listeriozis, tüberküloz, salmonelloz, kamfilobakteriozis, stafilokokal intoksikasyon), viral (örn., Adenovirus, Tick-borne ensefalitis, şap) riketsiyal (örn., Q-fever), protozoal (örn., toksoplazmozis, giardiozis, amebiazis); et ve et ürünleri ile bakteriyel (örn, tüberküloz, bruselloz, antraks, kamfilobakteriozis, tularemi, leptospiroszis, listeriozis, yersiniozis, tularemi), viral (örn., BSE), riketsiyal (örn., Q-fever), protozoal (örn., toksoplazmozis) helmintik (ekinokokkozis, sistiserkozis, trişinellozis, sarkosporodiozis) ,Yumurta, kanatlı et ve ürünleri bakteriyel ( salmonellozis, kamfilobakteriozis ), viral ( avian inflıuenza ) ve balıklar ve diğer su ürünleri bakteriyel ( Vibrio parahaemolyticus, Clostridium botulinum tip E, Anisakiasis sp., Diphylobothrium latum ), viral ( Norwalk virus, Hepatit A ) etkenlerle kontamine olarak besin zehirlenmesi ve zoonoz hastalıklara neden olarak halk sağlığı açısından önemli sorunları oluşturabilmektedir. Ayrıca Zoonotik hastalıklar uluslararası hayvan ve hayvansal ürün ticareti açısından önemli sorunlar yaratmakta ve özellikle hayvansal protein ihtiyacının karşılanması bakımından engelleyici olmaktadır.

Hayvansal kaynaklı gıdalardan kaynaklanan sağlık risklerinde kalıntı ve kontaminantlar da önemli bir yer tutmaktadır. Sığırların meralarda beslenmeleri sırasında toprakta doğal olarak bulunan bazı ağır metaller, otlara bulaşan endüstriyel emisyonlar (örn., poliklorin, bifeniller, dioksinler), hayvan beslemede kullanılan yemlerden mikotoksinler ve ağır metaller ile diğer bazı kontaminantların bulaştığı bilinmektedir. Hayvancılıkta tedavi amaçlı kullanılan veteriner ilaçlarının (örn., antibiyotikler, anthelmintikler, Antiparaziter, Sinir sistemi, Sindirim sistemi ilaçları ) ve büyüme performansını arttırmak amacıyla uygulanan hormonların kalıntıları ile yemden yararlanmayı ve canlı ağırlık artışını etkileyen ilaçlarda günümüzde halen önemli kalite ve halk sağlığı problemi oluşturmaktadır. Ayrıca gıda katkı maddelerinin aşırı ve bilinçsiz kullanılması (örn., et ürünleri üretiminde nitrat ve nitritin yanlış kullanımı), kimyasal ve toksik maddelerin gıda zincirine girmesi sonucu daha çok kronik seyirli ve göz ardı edilen hipersensitivite, alerjik reaksiyonlar ve kanser gibi sonuçlar doğuran risk unsurları da yine halk sağlığı açısından önem taşımaktadır.

Son 40 yılda gıda sektöründeki gelişmelere rağmen günümüzde tüketicilerin büyük bir kısmının özellikle hayvansal besinleri tüketmekten uzak durmaktadır. Bunun başlıca sebepleri arasında sağlıksız hayvanlardan elde edilen ve/veya hijyenik olmayan ortamlarda üretilen hayvansal besinlerin tüketimine bağlı olarak bazı sağlık problemlerinin ortaya çıkması ve son yıllarda dünya genelinde ortaya çıkan ve hayvansal besin maddeleri ile bulaşan bazı hastalıkların (örn., Bovine Spongiform Encephalopathy (BSE), Avian İnfluenza ) bulunduğu görülmektedir.

Toplam kalite anlayışının yaygınlaştığı günümüz toplumunda gıdaların sağlıklı olmasının ön koşul olduğu göz önüne alınırsa tüketicilerin bu şüphesi haklı olarak görülebilir. Çünkü hayvansal besinler, bitkisel besinlere göre, üretimin herhangi bir aşamasında kontaminasyonlara daha çok maruz kalmakta ve ayrıca yukarıda belirtildiği gibi hayvansal gıdalar ile insanlara bulaşan zoonotik hastalıklar, gıda infeksiyon ve intoksikasyonları, veteriner ilaç kalıntıları, balık ve diğer su ürünlerinde görülen ağır metal kontaminasyonları bitkisel kökenli gıdalara göre daha fazla önem arz etmektedir.

  WHO'nun raporlarında; gelişmiş ülkelerdeki yaklaşık 1.8 milyon çocuğun her yıl özellikle su ve gıdalardaki mikroorganizmaların alınmasıyla ortaya çıkan diyareden öldüğü, Amerika Birleşik Devletleri'nde 1995 yılında 7 patojenin sebep olduğu 3.3-12 milyon besin zehirlenmesi vakasının maliyetinin 6.5-35 milyar dolar arasında olduğu, günde 11500 besin zehirlenmesi vakası yaşanan Avustralya'da bunun maliyetinin yılda 2.6 milyar olduğu şeklinde verilen araştırma sonuçları, sağlıklı besin üretiminin önemini açıkça ortaya koymaktadır. Yine WHO'nun raporlarına göre; son on yılda insanları etkileyen ve çoğunluğu zoonoz olarak bildirilen henüz yeni tanımlanmış bulaşıcı hastalıkların %75'inin hayvanlar ve hayvansal ürünlerden köken aldığı bildirilmiştir. Bu rapora göre; zoonoz karakterli bu bulaşıcı hastalıklar, hasta evcil veya yabani hayvanlarla temas veya çiftlikten kesimhanelere ve/veya marketlere kadar taşınabilmektedir. Besin kaynaklı bu tehlikelere karşı önlemler almak için WHO ve buna benzer çalışan uluslararası kuruluşlar üretimden tüketime kadar güvenli gıda programlarını oluşturmak ve güçlendirmek için kurmuş olduğu çeşitli bölümler (örn., Dünya Sağlık Teşkilatı'nın Department of Food Safety, Zoonoses and Foodborne Diseases, FOS Gıda Güvenliği, Zoonozlar ve Besin Kaynaklı Hastalıklar bölümü) vasıtasıyla çalışmalar yapmaktadır. Dünya Sağlık Teşkilatı çatısı altında bulunan bu bölümlerin çalışmasından da anlaşılacağı üzere veteriner hekimlik zoonozlar dahil hayvan hastalıklarının tanı, tedavi ve önlenmesi ile güvenli  gıda üretimindeki görev ve sorumlulukları tartışılmaz bir gerçektir.

 

Veteriner hekimler, hayvan hastalıkları ve hayvansal gıda üretimi konularında, aldıkları eğitim nedeniyle özellikle halk sağlığı, ekolojik, ekonomik ve kültürel alanlarda gerçekçi, bilimsel bir yaklaşıma sahip, lider bir hizmet anlayışı içerisindedir. Bu nedenle çiftlikten sofraya gıda güvenliği kapsamında Veteriner Hekimlik en önemli unsurdur. Veteriner Hekimlerin "hayvan - sürü sağlığı" ile ilgili hizmetleri pek çok açıdan "toplum sağlığı" hizmetleri kapsamına da girmektedir. Gelecek dönemlerde veteriner halk sağlığı  ( VHS )  hizmetlerinde birtakım değişiklikler ile kapsam daha da genişleyecektir.

Gıdaların doğal yapısında bulunmayan fiziksel, kimyasal ve mikrobiyel kökenli etkenler; hasat veya kesim öncesi (hammadde), işleme, nakliye, muhafaza, pazarlama ve tüketime hazırlanmaları sırasında bulaşırlar. Çiftlikten sofraya (son yıllarda sofradan çiftliğe) gıda üretim ve tüketim bilincinin ve uygulamalarının yerleştirilmeye çalışıldığı günümüzde; "gıdaların üretiminden tüketimine kadar olan bütün aşamalarda hijyen anlayışının ve uygulamasının yerleştirilmesi", sağlıklı gıda üretimin temel dayanağını oluşturmaktadır. Bu amaçla gerek tüketicinin güvenli ve gereği gibi beslenmesinin sağlanması, gerekse uluslararası gıda ticaretinin geliştirilmesi için gıda üretim zincirinde;

 İyi Üretim Uygulamaları (Good Manufacturing Practice-GMP)

İyi Hijyen Uygulamaları (Good Hygienic Practice -GHP),

Tehlike Analizleri Kritik Kontrol Noktaları (Hazard Analysis Critical Control Points-HACCP) gibi gıda güvenliği sistemlerinin uygulanmaya başlaması;

Çiftlikten sofraya gıda güvenliği prensibine bağlı olarak bu zincirde yer alan her aşamada çalışanların sorumluluklarının artması;

Gıda ve yem üretimi, muhafazası ve pazarlanmasında kullanılan yeni teknolojiler,

 Gıda sanayi atıkları ve diğer zehirli atıklar ile ilgili çevre sorunlarının artması,

 Uluslararası ticaretin boyut değiştirmesi ile buna bağlı hayvan ve hayvansal ürün hareketleri gibi olgular sebebiyle Veteriner Halk Sağlığı hizmetlerinin önemi ve gerekliliği daha da artmaktadır.     

Gıda güvenliği kapsamında değerlendirdiğimiz bu ve benzeri halk sağlığı riskleri nedeniyle gerek ulusal gerekse uluslararası mevzuatın dikkatli bir şekilde düzenlenmesi gerekli olmaktadır. Türkiye'de son yıllarda AB müktesabatına uyum çerçevesinde yapılan düzenlemeler olumlu olmakla beraber başta 5179 sayılı ve 3285 sayılı yasalar olmak üzere gıda güvenliği ve hayvan sağlığı ile ilgili ülkemizdeki mevzuat AB Mevzuatı'na uygun hale getirilememiş, bu nedenle AB Mevzuatı'nda veteriner hekimlere verilen yetki ve sorumluluklar yürürlüğe konulamamıştır. Ayrıca ilgili yönetmeliklerin hazırlanmasındaki gecikmeler nedeni ile resmi kontrollerin yerine getirilemediği,kurumlar arasında yetki karmaşası yaşandığı ve buna bağlı olarak ta gıdalarla ilişkili halk sağlığı sorunlarının artarak devam ettiği unutulmamalıdır. Genel anlamda gıda güvenliği ile ilgili alanda Veteriner Hizmetlerine gereken önem verilmemiştir. Hâlbuki AB direktifleri ( 854 – 2004 Tr ) dikkate alındığında, Veteriner Hekimlerin görev ve sorumluluklarının açıkça belirlenmiş olduğu ve bu direktiflere göre de gıda güvenliğinde en etkin rolün Veteriner Hekimlerin sorumluluğuna verildiği gözlenmektedir. Bugün ve gelecek yıllarda halk sağlığında önemli bir olgu olarak karşımıza çıkan Gıda Güvenliği açısından uluslararası düzenlemeler de dikkate alınarak ulusal düzeyde birincil ve ikincil mevzuatlarda ve yönetmeliklerde ciddi bir yapılanmaya gidilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu kapsamda öncelikle kurumsal boyutta Veteriner Hizmetlerinin ayırt edilerek Veteriner İşleri Genel Müdürlüğünün kurulması ve gıda güvenliği yönüyle bu kurumsal bünye içerisinde değerlendirilmesi gerekmektedir.

Sonuç olarak, "5179 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair 560 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkındaki kanunda yer alan risk analizi ve izlenebilirlik üzerine dayanan ve tüketicilere sağlıklı gıda sunmayı amaçlayan çiftlikten sofraya güvenli gıda üretimi uygulamalarına bir an önce tam bir işlerlik kazandırılmalı ve halk sağlığının korunmasındaki asli vazifelerinden biriside "sağlıklı ve üstün kaliteli hayvansal besinlerin üretimi" olan veteriner hekimlerin, özellikle hayvansal gıdaların çiftlikten sofraya kadar olan her safhasında başlıca sorumlu olarak yer alması sağlanmalıdır.

Kaynaklar

Çelik, H. ( 2007 ).Gıda Güvenliği ve Veteriner Hekimlik.Veteriner Hekimler Derneği Dergisi cilt: 78,Sayı:2

Doğruer, Y. (2000). Veteriner Halk Sağlığı. Selçuk Üniversitesi Basımevi, Konya.

Erol, İ. (2007). Gıda Hijyeni ve Mikrobiyolojisi. Pozitif Matbaacılık Ltd.şti., Ankara.

Kaya, S. ve Yarsan, E. (2002). Gıda Kirliliği. Alınmıştır: Veteriner Hekimliğinde Toksikoloji. Editörler: Sezai Kaya, İbrahim Pirinççi, Ali Bilgili, MEDİSAN Yayın Serisi: 53, Ankara.

Kınık, Ö., Akbulut, N ve Karagözlü, C. (2002). Süt ve Süt Ürünlerinde Kalıntı ve Kontaminantlar. Yardımcı Ders Kitabı (Tercüme), Çevirenler Özer Kınık, Necati Akbulut, Cem Karagözlü, Ege üniversitesi Basımevi, İzmir

Kınık, Ö., Gönç, A. S. ve Akalın, S. (1998). Çiğ Sütte Patojen Mikroorganizmalar. Uluslar arası Sütçülük Federasyonu (IDF) Yayını, Çevirenler, Özer Kınık, Sıdık Gönç, A. Sibel Akalın, Ege Üniversitesi Basımevi, İzmir.

Resmi Gazete (1997). Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği. Kasım 1997, Sayı 23172.

Resmi Gazete (2004). Ulusal Gıda Kodeksi Komisyonu Yönetmeliği Ulusal Gıda Kodeksi Komisyonu Yönetmeliği. Eylül 2004, Sayı 25582.

Resmi Gazete (2004). Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun. 5 Haziran 2004, Sayı 25483.

Altuğ, T. (2001). Gıda Katkı Maddeleri. Alınmıştır. Gıda Katkı Maddeleri, Meta Basım, İzmir.

TSE (2005). Gıda Güvenliği Yönetim Sistemleri - Gıda Zincirindeki Tüm Kuruluşlar İçin şartlar. Tst EN ISO 22000.

WHO (2007). Zoonoses. http://www.who.int/foodsafety/zoonoses/enWHO (2007). General information related to microbiological risks in food. http://www.who.int/foodsafety/micro/general/en/

 

*Bu makalenin alındığı kaynak: http://www.tvhb.org.tr/index.php?modules=DunyaGidaGunu

 

Bu haber 6364 defa okunmuştur.

Delicious  Facebook  FriendFeed  Twitter  Google  StubmleUpon  Digg  Netvibes  Reddit

Halk Sağlığı

Tavuk Yumurtasının Sahtesini Üretiyorlar

Tavuk Yumurtasının Sahtesini Üretiyorlar Tavuk Yumurtasının Sahtesini Üretiyorlar

ABD 'de Listeria salgını

ABD 'de Listeria salgını Amerikan Hastalık Kontrol ve Koruma Merkezi (CDC) ABD'de 20 eyalette görülen, 100 kişinin etkilendiği ve 18'inin ha...


Gelişmiş Arama
  •  
  •  
  •  
  • Bug?n haber eklenmedi.
  • Son 7 g?n haber eklenmedi.
  • Bu ay haber eklenmedi.

              

ANKET

Parakende et fiyatlarının düşmesi için ne yapılmalı ?







Tüm Anketler

Reklam   -   İletişim   -   Kurumsal   -   Gizlilik İlkeleri
Tüm Hakları Saklıdır 2009-2010 | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz
Yazılım : Mydesign Destekleyen : Giresun Haberci
RSS facebook twitter stumble